- Dharmagya
- Scriptures
- Taittiriya Upanishad
- Chapter 13
Chapter 13
ब्रह्मानन्दवल्ली · प्रथमोऽनुवाकः
Anandavalli · Anuvaka 1
Verses
Verse 1
ॐ सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सह वीर्यं करवावहै । तेजस्विनावधीतमस्तु मा विद्विषावहै । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥
oṃ saha nāvavatu | saha nau bhunaktu | saha vīryaṃ karavāvahai | tejasvināvadhītamastu mā vidviṣāvahai | oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
Meaning
Om. May He protect us both (teacher and pupil) together; may He nourish us both together; may we both work together with great vigour; may our study be illuminating and effective; may we not hate each other. Om, peace, peace, peace.
ॐ। वह (ब्रह्म) हम दोनों (गुरु-शिष्य) की साथ-साथ रक्षा करे; हम दोनों का साथ-साथ पालन करे; हम साथ मिलकर सामर्थ्यपूर्वक कार्य करें; हमारा अध्ययन तेजस्वी और प्रभावी हो; हम परस्पर द्वेष न करें। ॐ शान्ति, शान्ति, शान्ति।
Verse 2
ॐ ब्रह्मविदाप्नोति परम् । तदेषाऽभ्युक्ता । सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म । यो वेद निहितं गुहायां परमे व्योमन् । सोऽश्नुते सर्वान् कामान्सह । ब्रह्मणा विपश्चितेति ॥ तस्माद्वा एतस्मादात्मन आकाशः सम्भूतः । आकाशाद्वायुः । वायोरग्निः । अग्नेरापः । अद्भ्यः पृथिवी । पृथिव्या ओषधयः । ओषधीभ्योन्नम् । अन्नात्पुरुषः । स वा एष पुरुषोऽन्नरसमयः । तस्येदमेव शिरः । अयं दक्षिणः पक्षः । अयमुत्तरः पक्षः । अयमात्मा । इदं पुच्छं प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको भवति ॥ १॥
oṃ brahmavidāpnoti param | tadeṣā'bhyuktā | satyaṃ jñānamanantaṃ brahma | yo veda nihitaṃ guhāyāṃ parame vyoman | so'śnute sarvān kāmānsaha | brahmaṇā vipaściteti || tasmādvā etasmādātmana ākāśaḥ sambhūtaḥ | ākāśādvāyuḥ | vāyoragniḥ | agnerāpaḥ | adbhyaḥ pṛthivī | pṛthivyā oṣadhayaḥ | oṣadhībhyonnam | annātpuruṣaḥ | sa vā eṣa puruṣo'nnarasamayaḥ | tasyedameva śiraḥ | ayaṃ dakṣiṇaḥ pakṣaḥ | ayamuttaraḥ pakṣaḥ | ayamātmā | idaṃ pucchaṃ pratiṣṭhā | tadapyeṣa śloko bhavati || 1||
Meaning
Om. The knower of Brahman attains the Supreme. On this it is said: 'Brahman is the Real (satya), Knowledge (jnana), the Infinite (ananta). He who knows It as set down in the cave (of the heart), in the highest heaven — he attains all desires together, with the all-knowing Brahman.' From this very Self sprang ether; from ether, air; from air, fire; from fire, water; from water, earth; from earth, herbs; from herbs, food; from food, man. This man, indeed, is made of the essence of food (annarasamaya). Of him this is the head, this the right side, this the left side, this the trunk (self), this the lower part, the foundation. On this too there is a verse.
ॐ। ब्रह्म का ज्ञाता परम (तत्त्व) को प्राप्त करता है। इस पर कहा गया है — 'ब्रह्म सत्य, ज्ञान, अनन्त है। जो उसे हृदय-गुहा में, परम व्योम में निहित रूप में जानता है, वह सर्वज्ञ ब्रह्म के साथ समस्त कामनाओं को प्राप्त करता है।' इसी आत्मा से आकाश उत्पन्न हुआ; आकाश से वायु; वायु से अग्नि; अग्नि से जल; जल से पृथिवी; पृथिवी से ओषधियाँ; ओषधियों से अन्न; अन्न से पुरुष। यह पुरुष अन्नरस-मय है। इसका यही शिर है, यह दक्षिण पक्ष, यह उत्तर पक्ष, यह आत्मा (मध्यभाग), यह पुच्छ (आधार) है। इस पर भी यह श्लोक है।
