विभूतियोग

Verses

1. Verse 1

   श्री भगवानुवाच भूय एव महाबाहो शृणु मे परमं वचः। यत्तेऽहं प्रीयमाणाय वक्ष्यामि हितकाम्यया।।10.1।।

   śrī bhagavānuvāca bhūya eva mahābāho śṛṇu me paramaṃ vacaḥ| yatte'haṃ prīyamāṇāya vakṣyāmi hitakāmyayā||10.1||

2. Verse 2

   न मे विदुः सुरगणाः प्रभवं न महर्षयः। अहमादिर्हि देवानां महर्षीणां च सर्वशः।।10.2।।

   na me viduḥ suragaṇāḥ prabhavaṃ na maharṣayaḥ| ahamādirhi devānāṃ maharṣīṇāṃ ca sarvaśaḥ||10.2||

3. Verse 3

   यो मामजमनादिं च वेत्ति लोकमहेश्वरम्। असम्मूढः स मर्त्येषु सर्वपापैः प्रमुच्यते।।10.3।।

   yo māmajamanādiṃ ca vetti lokamaheśvaram| asammūḍhaḥ sa martyeṣu sarvapāpaiḥ pramucyate||10.3||

4. Verse 4

   बुद्धिर्ज्ञानमसंमोहः क्षमा सत्यं दमः शमः। सुखं दुःखं भवोऽभावो भयं चाभयमेव च।।10.4।।

   buddhirjñānamasaṃmohaḥ kṣamā satyaṃ damaḥ śamaḥ| sukhaṃ duḥkhaṃ bhavo'bhāvo bhayaṃ cābhayameva ca||10.4||

5. Verse 5

   अहिंसा समता तुष्टिस्तपो दानं यशोऽयशः। भवन्ति भावा भूतानां मत्त एव पृथग्विधाः।।10.5।।

   ahiṃsā samatā tuṣṭistapo dānaṃ yaśo'yaśaḥ| bhavanti bhāvā bhūtānāṃ matta eva pṛthagvidhāḥ||10.5||

6. Verse 6

   महर्षयः सप्त पूर्वे चत्वारो मनवस्तथा। मद्भावा मानसा जाता येषां लोक इमाः प्रजाः।।10.6।।

   maharṣayaḥ sapta pūrve catvāro manavastathā| madbhāvā mānasā jātā yeṣāṃ loka imāḥ prajāḥ||10.6||

7. Verse 7

   एतां विभूतिं योगं च मम यो वेत्ति तत्त्वतः। सोऽविकम्पेन योगेन युज्यते नात्र संशयः।।10.7।।

   etāṃ vibhūtiṃ yogaṃ ca mama yo vetti tattvataḥ| so'vikampena yogena yujyate nātra saṃśayaḥ||10.7||

8. Verse 8

   अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तः सर्वं प्रवर्तते। इति मत्वा भजन्ते मां बुधा भावसमन्विताः।।10.8।।

   ahaṃ sarvasya prabhavo mattaḥ sarvaṃ pravartate| iti matvā bhajante māṃ budhā bhāvasamanvitāḥ||10.8||

9. Verse 9

   मच्चित्ता मद्गतप्राणा बोधयन्तः परस्परम्। कथयन्तश्च मां नित्यं तुष्यन्ति च रमन्ति च।।10.9।।

   maccittā madgataprāṇā bodhayantaḥ parasparam| kathayantaśca māṃ nityaṃ tuṣyanti ca ramanti ca||10.9||

10. Verse 10

    तेषां सततयुक्तानां भजतां प्रीतिपूर्वकम्। ददामि बुद्धियोगं तं येन मामुपयान्ति ते।।10.10।।

    teṣāṃ satatayuktānāṃ bhajatāṃ prītipūrvakam| dadāmi buddhiyogaṃ taṃ yena māmupayānti te||10.10||

11. Verse 11

    तेषामेवानुकम्पार्थमहमज्ञानजं तमः। नाशयाम्यात्मभावस्थो ज्ञानदीपेन भास्वता।।10.11।।

    teṣāmevānukampārthamahamajñānajaṃ tamaḥ| nāśayāmyātmabhāvastho jñānadīpena bhāsvatā||10.11||

12. Verse 12

    अर्जुन उवाच परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं भवान्। पुरुषं शाश्वतं दिव्यमादिदेवमजं विभुम्।।10.12।।

    arjuna uvāca paraṃ brahma paraṃ dhāma pavitraṃ paramaṃ bhavān| puruṣaṃ śāśvataṃ divyamādidevamajaṃ vibhum||10.12||

13. Verse 13

    आहुस्त्वामृषयः सर्वे देवर्षिर्नारदस्तथा। असितो देवलो व्यासः स्वयं चैव ब्रवीषि मे।।10.13।।

    āhustvāmṛṣayaḥ sarve devarṣirnāradastathā| asito devalo vyāsaḥ svayaṃ caiva bravīṣi me||10.13||

14. Verse 14

    सर्वमेतदृतं मन्ये यन्मां वदसि केशव। न हि ते भगवन् व्यक्तिं विदुर्देवा न दानवाः।।10.14।।

    sarvametadṛtaṃ manye yanmāṃ vadasi keśava| na hi te bhagavan vyaktiṃ vidurdevā na dānavāḥ||10.14||

15. Verse 15

    स्वयमेवात्मनाऽत्मानं वेत्थ त्वं पुरुषोत्तम। भूतभावन भूतेश देवदेव जगत्पते।।10.15।।

    svayamevātmanā'tmānaṃ vettha tvaṃ puruṣottama| bhūtabhāvana bhūteśa devadeva jagatpate||10.15||

16. Verse 16

    वक्तुमर्हस्यशेषेण दिव्या ह्यात्मविभूतयः। याभिर्विभूतिभिर्लोकानिमांस्त्वं व्याप्य तिष्ठसि।।10.16।।

    vaktumarhasyaśeṣeṇa divyā hyātmavibhūtayaḥ| yābhirvibhūtibhirlokānimāṃstvaṃ vyāpya tiṣṭhasi||10.16||

17. Verse 17

    कथं विद्यामहं योगिंस्त्वां सदा परिचिन्तयन्। केषु केषु च भावेषु चिन्त्योऽसि भगवन्मया।।10.17।।

    kathaṃ vidyāmahaṃ yogiṃstvāṃ sadā paricintayan| keṣu keṣu ca bhāveṣu cintyo'si bhagavanmayā||10.17||

18. Verse 18

    विस्तरेणात्मनो योगं विभूतिं च जनार्दन। भूयः कथय तृप्तिर्हि शृण्वतो नास्ति मेऽमृतम्।।10.18।।

    vistareṇātmano yogaṃ vibhūtiṃ ca janārdana| bhūyaḥ kathaya tṛptirhi śṛṇvato nāsti me'mṛtam||10.18||

19. Verse 19

    श्री भगवानुवाच हन्त ते कथयिष्यामि दिव्या ह्यात्मविभूतयः। प्राधान्यतः कुरुश्रेष्ठ नास्त्यन्तो विस्तरस्य मे।।10.19।।

    śrī bhagavānuvāca hanta te kathayiṣyāmi divyā hyātmavibhūtayaḥ| prādhānyataḥ kuruśreṣṭha nāstyanto vistarasya me||10.19||

20. Verse 20

    अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः। अहमादिश्च मध्यं च भूतानामन्त एव च।।10.20।।

    ahamātmā guḍākeśa sarvabhūtāśayasthitaḥ| ahamādiśca madhyaṃ ca bhūtānāmanta eva ca||10.20||

21. Verse 21

    आदित्यानामहं विष्णुर्ज्योतिषां रविरंशुमान्। मरीचिर्मरुतामस्मि नक्षत्राणामहं शशी।।10.21।।

    ādityānāmahaṃ viṣṇurjyotiṣāṃ raviraṃśumān| marīcirmarutāmasmi nakṣatrāṇāmahaṃ śaśī||10.21||

22. Verse 22

    वेदानां सामवेदोऽस्मि देवानामस्मि वासवः। इन्द्रियाणां मनश्चास्मि भूतानामस्मि चेतना।।10.22।।

    vedānāṃ sāmavedo'smi devānāmasmi vāsavaḥ| indriyāṇāṃ manaścāsmi bhūtānāmasmi cetanā||10.22||

23. Verse 23

    रुद्राणां शङ्करश्चास्मि वित्तेशो यक्षरक्षसाम्। वसूनां पावकश्चास्मि मेरुः शिखरिणामहम्।।10.23।।

    rudrāṇāṃ śaṅkaraścāsmi vitteśo yakṣarakṣasām| vasūnāṃ pāvakaścāsmi meruḥ śikhariṇāmaham||10.23||

24. Verse 24

    पुरोधसां च मुख्यं मां विद्धि पार्थ बृहस्पतिम्। सेनानीनामहं स्कन्दः सरसामस्मि सागरः।।10.24।।

    purodhasāṃ ca mukhyaṃ māṃ viddhi pārtha bṛhaspatim| senānīnāmahaṃ skandaḥ sarasāmasmi sāgaraḥ||10.24||

25. Verse 25

    महर्षीणां भृगुरहं गिरामस्म्येकमक्षरम्। यज्ञानां जपयज्ञोऽस्मि स्थावराणां हिमालयः।।10.25।।

    maharṣīṇāṃ bhṛgurahaṃ girāmasmyekamakṣaram| yajñānāṃ japayajño'smi sthāvarāṇāṃ himālayaḥ||10.25||

26. Verse 26

    अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां देवर्षीणां च नारदः। गन्धर्वाणां चित्ररथः सिद्धानां कपिलो मुनिः।।10.26।।

    aśvatthaḥ sarvavṛkṣāṇāṃ devarṣīṇāṃ ca nāradaḥ| gandharvāṇāṃ citrarathaḥ siddhānāṃ kapilo muniḥ||10.26||

27. Verse 27

    उच्चैःश्रवसमश्वानां विद्धि माममृतोद्भवम्। ऐरावतं गजेन्द्राणां नराणां च नराधिपम्।।10.27।।

    uccaiḥśravasamaśvānāṃ viddhi māmamṛtodbhavam| airāvataṃ gajendrāṇāṃ narāṇāṃ ca narādhipam||10.27||

28. Verse 28

    आयुधानामहं वज्रं धेनूनामस्मि कामधुक्। प्रजनश्चास्मि कन्दर्पः सर्पाणामस्मि वासुकिः।।10.28।।

    āyudhānāmahaṃ vajraṃ dhenūnāmasmi kāmadhuk| prajanaścāsmi kandarpaḥ sarpāṇāmasmi vāsukiḥ||10.28||

29. Verse 29

    अनन्तश्चास्मि नागानां वरुणो यादसामहम्। पितॄणामर्यमा चास्मि यमः संयमतामहम्।।10.29।।

    anantaścāsmi nāgānāṃ varuṇo yādasāmaham| pitṝṇāmaryamā cāsmi yamaḥ saṃyamatāmaham||10.29||

30. Verse 30

    प्रह्लादश्चास्मि दैत्यानां कालः कलयतामहम्। मृगाणां च मृगेन्द्रोऽहं वैनतेयश्च पक्षिणाम्।।10.30।।

    prahlādaścāsmi daityānāṃ kālaḥ kalayatāmaham| mṛgāṇāṃ ca mṛgendro'haṃ vainateyaśca pakṣiṇām||10.30||

31. Verse 31

    पवनः पवतामस्मि रामः शस्त्रभृतामहम्। झषाणां मकरश्चास्मि स्रोतसामस्मि जाह्नवी।।10.31।।

    pavanaḥ pavatāmasmi rāmaḥ śastrabhṛtāmaham| jhaṣāṇāṃ makaraścāsmi srotasāmasmi jāhnavī||10.31||

32. Verse 32

    सर्गाणामादिरन्तश्च मध्यं चैवाहमर्जुन। अध्यात्मविद्या विद्यानां वादः प्रवदतामहम्।।10.32।।

    sargāṇāmādirantaśca madhyaṃ caivāhamarjuna| adhyātmavidyā vidyānāṃ vādaḥ pravadatāmaham||10.32||

33. Verse 33

    अक्षराणामकारोऽस्मि द्वन्द्वः सामासिकस्य च। अहमेवाक्षयः कालो धाताऽहं विश्वतोमुखः।।10.33।।

    akṣarāṇāmakāro'smi dvandvaḥ sāmāsikasya ca| ahamevākṣayaḥ kālo dhātā'haṃ viśvatomukhaḥ||10.33||

34. Verse 34

    मृत्युः सर्वहरश्चाहमुद्भवश्च भविष्यताम्। कीर्तिः श्रीर्वाक्च नारीणां स्मृतिर्मेधा धृतिः क्षमा।।10.34।।

    mṛtyuḥ sarvaharaścāhamudbhavaśca bhaviṣyatām| kīrtiḥ śrīrvākca nārīṇāṃ smṛtirmedhā dhṛtiḥ kṣamā||10.34||

35. Verse 35

    बृहत्साम तथा साम्नां गायत्री छन्दसामहम्। मासानां मार्गशीर्षोऽहमृतूनां कुसुमाकरः।।10.35।।

    bṛhatsāma tathā sāmnāṃ gāyatrī chandasāmaham| māsānāṃ mārgaśīrṣo'hamṛtūnāṃ kusumākaraḥ||10.35||

36. Verse 36

    द्यूतं छलयतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम्। जयोऽस्मि व्यवसायोऽस्मि सत्त्वं सत्त्ववतामहम्।।10.36।।

    dyūtaṃ chalayatāmasmi tejastejasvināmaham| jayo'smi vyavasāyo'smi sattvaṃ sattvavatāmaham||10.36||

37. Verse 37

    वृष्णीनां वासुदेवोऽस्मि पाण्डवानां धनंजयः। मुनीनामप्यहं व्यासः कवीनामुशना कविः।।10.37।।

    vṛṣṇīnāṃ vāsudevo'smi pāṇḍavānāṃ dhanaṃjayaḥ| munīnāmapyahaṃ vyāsaḥ kavīnāmuśanā kaviḥ||10.37||

38. Verse 38

    दण्डो दमयतामस्मि नीतिरस्मि जिगीषताम्। मौनं चैवास्मि गुह्यानां ज्ञानं ज्ञानवतामहम्।।10.38।।

    daṇḍo damayatāmasmi nītirasmi jigīṣatām| maunaṃ caivāsmi guhyānāṃ jñānaṃ jñānavatāmaham||10.38||

39. Verse 39

    यच्चापि सर्वभूतानां बीजं तदहमर्जुन। न तदस्ति विना यत्स्यान्मया भूतं चराचरम्।।10.39।।

    yaccāpi sarvabhūtānāṃ bījaṃ tadahamarjuna| na tadasti vinā yatsyānmayā bhūtaṃ carācaram||10.39||

40. Verse 40

    नान्तोऽस्ति मम दिव्यानां विभूतीनां परंतप। एष तूद्देशतः प्रोक्तो विभूतेर्विस्तरो मया।।10.40।।

    nānto'sti mama divyānāṃ vibhūtīnāṃ paraṃtapa| eṣa tūddeśataḥ prokto vibhūtervistaro mayā||10.40||

41. Verse 41

    यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव वा। तत्तदेवावगच्छ त्वं मम तेजोंऽशसंभवम्।।10.41।।

    yadyadvibhūtimatsattvaṃ śrīmadūrjitameva vā| tattadevāvagaccha tvaṃ mama tejoṃ'śasaṃbhavam||10.41||

42. Verse 42

    अथवा बहुनैतेन किं ज्ञातेन तवार्जुन। विष्टभ्याहमिदं कृत्स्नमेकांशेन स्थितो जगत्।।10.42।।

    athavā bahunaitena kiṃ jñātena tavārjuna| viṣṭabhyāhamidaṃ kṛtsnamekāṃśena sthito jagat||10.42||