दैवासुरसम्पद्विभागयोग

Verses

1. Verse 1

   श्री भगवानुवाच अभयं सत्त्वसंशुद्धिः ज्ञानयोगव्यवस्थितिः। दानं दमश्च यज्ञश्च स्वाध्यायस्तप आर्जवम्।।16.1।।

   śrī bhagavānuvāca abhayaṃ sattvasaṃśuddhiḥ jñānayogavyavasthitiḥ| dānaṃ damaśca yajñaśca svādhyāyastapa ārjavam||16.1||

2. Verse 2

   अहिंसा सत्यमक्रोधस्त्यागः शान्तिरपैशुनम्। दया भूतेष्वलोलुप्त्वं मार्दवं ह्रीरचापलम्।।16.2।।

   ahiṃsā satyamakrodhastyāgaḥ śāntirapaiśunam| dayā bhūteṣvaloluptvaṃ mārdavaṃ hrīracāpalam||16.2||

3. Verse 3

   तेजः क्षमा धृतिः शौचमद्रोहो नातिमानिता। भवन्ति सम्पदं दैवीमभिजातस्य भारत।।16.3।।

   tejaḥ kṣamā dhṛtiḥ śaucamadroho nātimānitā| bhavanti sampadaṃ daivīmabhijātasya bhārata||16.3||

4. Verse 4

   दम्भो दर्पोऽभिमानश्च क्रोधः पारुष्यमेव च। अज्ञानं चाभिजातस्य पार्थ सम्पदमासुरीम्।।16.4।।

   dambho darpo'bhimānaśca krodhaḥ pāruṣyameva ca| ajñānaṃ cābhijātasya pārtha sampadamāsurīm||16.4||

5. Verse 5

   दैवी सम्पद्विमोक्षाय निबन्धायासुरी मता। मा शुचः सम्पदं दैवीमभिजातोऽसि पाण्डव।।16.5।।

   daivī sampadvimokṣāya nibandhāyāsurī matā| mā śucaḥ sampadaṃ daivīmabhijāto'si pāṇḍava||16.5||

6. Verse 6

   द्वौ भूतसर्गौ लोकेऽस्मिन् दैव आसुर एव च। दैवो विस्तरशः प्रोक्त आसुरं पार्थ मे शृणु।।16.6।।

   dvau bhūtasargau loke'smin daiva āsura eva ca| daivo vistaraśaḥ prokta āsuraṃ pārtha me śṛṇu||16.6||

7. Verse 7

   प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च जना न विदुरासुराः। न शौचं नापि चाचारो न सत्यं तेषु विद्यते।।16.7।।

   pravṛttiṃ ca nivṛttiṃ ca janā na vidurāsurāḥ| na śaucaṃ nāpi cācāro na satyaṃ teṣu vidyate||16.7||

8. Verse 8

   असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम्। अपरस्परसम्भूतं किमन्यत्कामहैतुकम्।।16.8।।

   asatyamapratiṣṭhaṃ te jagadāhuranīśvaram| aparasparasambhūtaṃ kimanyatkāmahaitukam||16.8||

9. Verse 9

   एतां दृष्टिमवष्टभ्य नष्टात्मानोऽल्पबुद्धयः। प्रभवन्त्युग्रकर्माणः क्षयाय जगतोऽहिताः।।16.9।।

   etāṃ dṛṣṭimavaṣṭabhya naṣṭātmāno'lpabuddhayaḥ| prabhavantyugrakarmāṇaḥ kṣayāya jagato'hitāḥ||16.9||

10. Verse 10

    काममाश्रित्य दुष्पूरं दम्भमानमदान्विताः। मोहाद्गृहीत्वासद्ग्राहान्प्रवर्तन्तेऽशुचिव्रताः।।16.10।।

    kāmamāśritya duṣpūraṃ dambhamānamadānvitāḥ| mohādgṛhītvāsadgrāhānpravartante'śucivratāḥ||16.10||

11. Verse 11

    चिन्तामपरिमेयां च प्रलयान्तामुपाश्रिताः। कामोपभोगपरमा एतावदिति निश्चिताः।।16.11।।

    cintāmaparimeyāṃ ca pralayāntāmupāśritāḥ| kāmopabhogaparamā etāvaditi niścitāḥ||16.11||

12. Verse 12

    आशापाशशतैर्बद्धाः कामक्रोधपरायणाः। ईहन्ते कामभोगार्थमन्यायेनार्थसञ्चयान्।।16.12।।

    āśāpāśaśatairbaddhāḥ kāmakrodhaparāyaṇāḥ| īhante kāmabhogārthamanyāyenārthasañcayān||16.12||

13. Verse 13

    इदमद्य मया लब्धमिमं प्राप्स्ये मनोरथम्। इदमस्तीदमपि मे भविष्यति पुनर्धनम्।।16.13।।

    idamadya mayā labdhamimaṃ prāpsye manoratham| idamastīdamapi me bhaviṣyati punardhanam||16.13||

14. Verse 14

    असौ मया हतः शत्रुर्हनिष्ये चापरानपि। ईश्वरोऽहमहं भोगी सिद्धोऽहं बलवान्सुखी।।16.14।।

    asau mayā hataḥ śatrurhaniṣye cāparānapi| īśvaro'hamahaṃ bhogī siddho'haṃ balavānsukhī||16.14||

15. Verse 15

    आढ्योऽभिजनवानस्मि कोऽन्योऽस्ति सदृशो मया। यक्ष्ये दास्यामि मोदिष्य इत्यज्ञानविमोहिताः।।16.15।।

    āḍhyo'bhijanavānasmi ko'nyo'sti sadṛśo mayā| yakṣye dāsyāmi modiṣya ityajñānavimohitāḥ||16.15||

16. Verse 16

    अनेकचित्तविभ्रान्ता मोहजालसमावृताः। प्रसक्ताः कामभोगेषु पतन्ति नरकेऽशुचौ।।16.16।।

    anekacittavibhrāntā mohajālasamāvṛtāḥ| prasaktāḥ kāmabhogeṣu patanti narake'śucau||16.16||

17. Verse 17

    आत्मसम्भाविताः स्तब्धा धनमानमदान्विताः। यजन्ते नामयज्ञैस्ते दम्भेनाविधिपूर्वकम्।।16.17।।

    ātmasambhāvitāḥ stabdhā dhanamānamadānvitāḥ| yajante nāmayajñaiste dambhenāvidhipūrvakam||16.17||

18. Verse 18

    अहङ्कारं बलं दर्पं कामं क्रोधं च संश्रिताः। मामात्मपरदेहेषु प्रद्विषन्तोऽभ्यसूयकाः।।16.18।।

    ahaṅkāraṃ balaṃ darpaṃ kāmaṃ krodhaṃ ca saṃśritāḥ| māmātmaparadeheṣu pradviṣanto'bhyasūyakāḥ||16.18||

19. Verse 19

    तानहं द्विषतः क्रूरान्संसारेषु नराधमान्। क्षिपाम्यजस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु।।16.19।।

    tānahaṃ dviṣataḥ krūrānsaṃsāreṣu narādhamān| kṣipāmyajasramaśubhānāsurīṣveva yoniṣu||16.19||

20. Verse 20

    आसुरीं योनिमापन्ना मूढा जन्मनि जन्मनि। मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम्।।16.20।।

    āsurīṃ yonimāpannā mūḍhā janmani janmani| māmaprāpyaiva kaunteya tato yāntyadhamāṃ gatim||16.20||

21. Verse 21

    त्रिविधं नरकस्येदं द्वारं नाशनमात्मनः। कामः क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत्त्रयं त्यजेत्।।16.21।।

    trividhaṃ narakasyedaṃ dvāraṃ nāśanamātmanaḥ| kāmaḥ krodhastathā lobhastasmādetattrayaṃ tyajet||16.21||

22. Verse 22

    एतैर्विमुक्तः कौन्तेय तमोद्वारैस्त्रिभिर्नरः। आचरत्यात्मनः श्रेयस्ततो याति परां गतिम्।।16.22।।

    etairvimuktaḥ kaunteya tamodvāraistribhirnaraḥ| ācaratyātmanaḥ śreyastato yāti parāṃ gatim||16.22||

23. Verse 23

    यः शास्त्रविधिमुत्सृज्य वर्तते कामकारतः। न स सिद्धिमवाप्नोति न सुखं न परां गतिम्।।16.23।।

    yaḥ śāstravidhimutsṛjya vartate kāmakārataḥ| na sa siddhimavāpnoti na sukhaṃ na parāṃ gatim||16.23||

24. Verse 24

    तस्माच्छास्त्रं प्रमाणं ते कार्याकार्यव्यवस्थितौ। ज्ञात्वा शास्त्रविधानोक्तं कर्म कर्तुमिहार्हसि।।16.24।।

    tasmācchāstraṃ pramāṇaṃ te kāryākāryavyavasthitau| jñātvā śāstravidhānoktaṃ karma kartumihārhasi||16.24||