श्रद्धात्रयविभागयोग

Verses

1. Verse 1

   अर्जुन उवाच ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य यजन्ते श्रद्धयाऽन्विताः। तेषां निष्ठा तु का कृष्ण सत्त्वमाहो रजस्तमः।।17.1।।

   arjuna uvāca ye śāstravidhimutsṛjya yajante śraddhayā'nvitāḥ| teṣāṃ niṣṭhā tu kā kṛṣṇa sattvamāho rajastamaḥ||17.1||

2. Verse 2

   श्री भगवानुवाच त्रिविधा भवति श्रद्धा देहिनां सा स्वभावजा। सात्त्विकी राजसी चैव तामसी चेति तां शृणु।।17.2।।

   śrī bhagavānuvāca trividhā bhavati śraddhā dehināṃ sā svabhāvajā| sāttvikī rājasī caiva tāmasī ceti tāṃ śṛṇu||17.2||

3. Verse 3

   सत्त्वानुरूपा सर्वस्य श्रद्धा भवति भारत। श्रद्धामयोऽयं पुरुषो यो यच्छ्रद्धः स एव सः।।17.3।।

   sattvānurūpā sarvasya śraddhā bhavati bhārata| śraddhāmayo'yaṃ puruṣo yo yacchraddhaḥ sa eva saḥ||17.3||

4. Verse 4

   यजन्ते सात्त्विका देवान्यक्षरक्षांसि राजसाः। प्रेतान्भूतगणांश्चान्ये यजन्ते तामसा जनाः।।17.4।।

   yajante sāttvikā devānyakṣarakṣāṃsi rājasāḥ| pretānbhūtagaṇāṃścānye yajante tāmasā janāḥ||17.4||

5. Verse 5

   अशास्त्रविहितं घोरं तप्यन्ते ये तपो जनाः। दम्भाहङ्कारसंयुक्ताः कामरागबलान्विताः।।17.5।।

   aśāstravihitaṃ ghoraṃ tapyante ye tapo janāḥ| dambhāhaṅkārasaṃyuktāḥ kāmarāgabalānvitāḥ||17.5||

6. Verse 6

   कर्षयन्तः शरीरस्थं भूतग्राममचेतसः। मां चैवान्तःशरीरस्थं तान्विद्ध्यासुरनिश्चयान्।।17.6।।

   karṣayantaḥ śarīrasthaṃ bhūtagrāmamacetasaḥ| māṃ caivāntaḥśarīrasthaṃ tānviddhyāsuraniścayān||17.6||

7. Verse 7

   आहारस्त्वपि सर्वस्य त्रिविधो भवति प्रियः। यज्ञस्तपस्तथा दानं तेषां भेदमिमं शृणु।।17.7।।

   āhārastvapi sarvasya trividho bhavati priyaḥ| yajñastapastathā dānaṃ teṣāṃ bhedamimaṃ śṛṇu||17.7||

8. Verse 8

   आयुःसत्त्वबलारोग्यसुखप्रीतिविवर्धनाः। रस्याः स्निग्धाः स्थिरा हृद्या आहाराः सात्त्विकप्रियाः।।17.8।।

   āyuḥsattvabalārogyasukhaprītivivardhanāḥ| rasyāḥ snigdhāḥ sthirā hṛdyā āhārāḥ sāttvikapriyāḥ||17.8||

9. Verse 9

   कट्वम्ललवणात्युष्णतीक्ष्णरूक्षविदाहिनः। आहारा राजसस्येष्टा दुःखशोकामयप्रदाः।।17.9।।

   kaṭvamlalavaṇātyuṣṇatīkṣṇarūkṣavidāhinaḥ| āhārā rājasasyeṣṭā duḥkhaśokāmayapradāḥ||17.9||

10. Verse 10

    यातयामं गतरसं पूति पर्युषितं च यत्। उच्छिष्टमपि चामेध्यं भोजनं तामसप्रियम्।।17.10।।

    yātayāmaṃ gatarasaṃ pūti paryuṣitaṃ ca yat| ucchiṣṭamapi cāmedhyaṃ bhojanaṃ tāmasapriyam||17.10||

11. Verse 11

    अफलाकाङ्क्षिभिर्यज्ञो विधिदृष्टो य इज्यते। यष्टव्यमेवेति मनः समाधाय स सात्त्विकः।।17.11।।

    aphalākāṅkṣibhiryajño vidhidṛṣṭo ya ijyate| yaṣṭavyameveti manaḥ samādhāya sa sāttvikaḥ||17.11||

12. Verse 12

    अभिसंधाय तु फलं दम्भार्थमपि चैव यत्। इज्यते भरतश्रेष्ठ तं यज्ञं विद्धि राजसम्।।17.12।।

    abhisaṃdhāya tu phalaṃ dambhārthamapi caiva yat| ijyate bharataśreṣṭha taṃ yajñaṃ viddhi rājasam||17.12||

13. Verse 13

    विधिहीनमसृष्टान्नं मन्त्रहीनमदक्षिणम्। श्रद्धाविरहितं यज्ञं तामसं परिचक्षते।।17.13।।

    vidhihīnamasṛṣṭānnaṃ mantrahīnamadakṣiṇam| śraddhāvirahitaṃ yajñaṃ tāmasaṃ paricakṣate||17.13||

14. Verse 14

    देवद्विजगुरुप्राज्ञपूजनं शौचमार्जवम्। ब्रह्मचर्यमहिंसा च शारीरं तप उच्यते।।17.14।।

    devadvijaguruprājñapūjanaṃ śaucamārjavam| brahmacaryamahiṃsā ca śārīraṃ tapa ucyate||17.14||

15. Verse 15

    अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं प्रियहितं च यत्। स्वाध्यायाभ्यसनं चैव वाङ्मयं तप उच्यते।।17.15।।

    anudvegakaraṃ vākyaṃ satyaṃ priyahitaṃ ca yat| svādhyāyābhyasanaṃ caiva vāṅmayaṃ tapa ucyate||17.15||

16. Verse 16

    मनःप्रसादः सौम्यत्वं मौनमात्मविनिग्रहः। भावसंशुद्धिरित्येतत्तपो मानसमुच्यते।।17.16।।

    manaḥprasādaḥ saumyatvaṃ maunamātmavinigrahaḥ| bhāvasaṃśuddhirityetattapo mānasamucyate||17.16||

17. Verse 17

    श्रद्धया परया तप्तं तपस्तत्त्रिविधं नरैः। अफलाकाङ्क्षिभिर्युक्तैः सात्त्विकं परिचक्षते।।17.17।।

    śraddhayā parayā taptaṃ tapastattrividhaṃ naraiḥ| aphalākāṅkṣibhiryuktaiḥ sāttvikaṃ paricakṣate||17.17||

18. Verse 18

    सत्कारमानपूजार्थं तपो दम्भेन चैव यत्। क्रियते तदिह प्रोक्तं राजसं चलमध्रुवम्।।17.18।।

    satkāramānapūjārthaṃ tapo dambhena caiva yat| kriyate tadiha proktaṃ rājasaṃ calamadhruvam||17.18||

19. Verse 19

    मूढग्राहेणात्मनो यत्पीडया क्रियते तपः। परस्योत्सादनार्थं वा तत्तामसमुदाहृतम्।।17.19।।

    mūḍhagrāheṇātmano yatpīḍayā kriyate tapaḥ| parasyotsādanārthaṃ vā tattāmasamudāhṛtam||17.19||

20. Verse 20

    दातव्यमिति यद्दानं दीयतेऽनुपकारिणे। देशे काले च पात्रे च तद्दानं सात्त्विकं स्मृतम्।।17.20।।

    dātavyamiti yaddānaṃ dīyate'nupakāriṇe| deśe kāle ca pātre ca taddānaṃ sāttvikaṃ smṛtam||17.20||

21. Verse 21

    यत्तु प्रत्युपकारार्थं फलमुद्दिश्य वा पुनः। दीयते च परिक्लिष्टं तद्दानं राजसं स्मृतम्।।17.21।।

    yattu pratyupakārārthaṃ phalamuddiśya vā punaḥ| dīyate ca parikliṣṭaṃ taddānaṃ rājasaṃ smṛtam||17.21||

22. Verse 22

    अदेशकाले यद्दानमपात्रेभ्यश्च दीयते। असत्कृतमवज्ञातं तत्तामसमुदाहृतम्।।17.22।।

    adeśakāle yaddānamapātrebhyaśca dīyate| asatkṛtamavajñātaṃ tattāmasamudāhṛtam||17.22||

23. Verse 23

    तत्सदिति निर्देशो ब्रह्मणस्त्रिविधः स्मृतः। ब्राह्मणास्तेन वेदाश्च यज्ञाश्च विहिताः पुरा।।17.23।।

    tatsaditi nirdeśo brahmaṇastrividhaḥ smṛtaḥ| brāhmaṇāstena vedāśca yajñāśca vihitāḥ purā||17.23||

24. Verse 24

    तस्मादोमित्युदाहृत्य यज्ञदानतपःक्रियाः। प्रवर्तन्ते विधानोक्ताः सततं ब्रह्मवादिनाम्।।17.24।।

    tasmādomityudāhṛtya yajñadānatapaḥkriyāḥ| pravartante vidhānoktāḥ satataṃ brahmavādinām||17.24||

25. Verse 25

    तदित्यनभिसन्धाय फलं यज्ञतपःक्रियाः। दानक्रियाश्च विविधाः क्रियन्ते मोक्षकाङ्क्षिभिः।।17.25।।

    tadityanabhisandhāya phalaṃ yajñatapaḥkriyāḥ| dānakriyāśca vividhāḥ kriyante mokṣakāṅkṣibhiḥ||17.25||

26. Verse 26

    सद्भावे साधुभावे च सदित्येतत्प्रयुज्यते। प्रशस्ते कर्मणि तथा सच्छब्दः पार्थ युज्यते।।17.26।।

    sadbhāve sādhubhāve ca sadityetatprayujyate| praśaste karmaṇi tathā sacchabdaḥ pārtha yujyate||17.26||

27. Verse 27

    यज्ञे तपसि दाने च स्थितिः सदिति चोच्यते। कर्म चैव तदर्थीयं सदित्येवाभिधीयते।।17.27।।

    yajñe tapasi dāne ca sthitiḥ saditi cocyate| karma caiva tadarthīyaṃ sadityevābhidhīyate||17.27||

28. Verse 28

    अश्रद्धया हुतं दत्तं तपस्तप्तं कृतं च यत्। असदित्युच्यते पार्थ न च तत्प्रेत्य नो इह।।17.28।।

    aśraddhayā hutaṃ dattaṃ tapastaptaṃ kṛtaṃ ca yat| asadityucyate pārtha na ca tatpretya no iha||17.28||