सांख्ययोग

Verses

1. Verse 1

   सञ्जय उवाच तं तथा कृपयाऽविष्टमश्रुपूर्णाकुलेक्षणम्। विषीदन्तमिदं वाक्यमुवाच मधुसूदनः।।2.1।।

   sañjaya uvāca taṃ tathā kṛpayā'viṣṭamaśrupūrṇākulekṣaṇam| viṣīdantamidaṃ vākyamuvāca madhusūdanaḥ||2.1||

2. Verse 2

   श्री भगवानुवाच कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम्। अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यमकीर्तिकरमर्जुन।।2.2।।

   śrī bhagavānuvāca kutastvā kaśmalamidaṃ viṣame samupasthitam| anāryajuṣṭamasvargyamakīrtikaramarjuna||2.2||

3. Verse 3

   क्लैब्यं मा स्म गमः पार्थ नैतत्त्वय्युपपद्यते। क्षुद्रं हृदयदौर्बल्यं त्यक्त्वोत्तिष्ठ परन्तप।।2.3।।

   klaibyaṃ mā sma gamaḥ pārtha naitattvayyupapadyate| kṣudraṃ hṛdayadaurbalyaṃ tyaktvottiṣṭha parantapa||2.3||

4. Verse 4

   अर्जुन उवाच कथं भीष्ममहं संख्ये द्रोणं च मधुसूदन। इषुभिः प्रतियोत्स्यामि पूजार्हावरिसूदन।।2.4।।

   arjuna uvāca kathaṃ bhīṣmamahaṃ saṃkhye droṇaṃ ca madhusūdana| iṣubhiḥ pratiyotsyāmi pūjārhāvarisūdana||2.4||

5. Verse 5

   गुरूनहत्वा हि महानुभावान् श्रेयो भोक्तुं भैक्ष्यमपीह लोके। हत्वार्थकामांस्तु गुरूनिहैव भुञ्जीय भोगान् रुधिरप्रदिग्धान्।।2.5।।

   gurūnahatvā hi mahānubhāvān śreyo bhoktuṃ bhaikṣyamapīha loke| hatvārthakāmāṃstu gurūnihaiva bhuñjīya bhogān rudhirapradigdhān||2.5||

6. Verse 6

   न चैतद्विद्मः कतरन्नो गरीयो यद्वा जयेम यदि वा नो जयेयुः। यानेव हत्वा न जिजीविषाम स्तेऽवस्थिताः प्रमुखे धार्तराष्ट्राः।।2.6।।

   na caitadvidmaḥ kataranno garīyo yadvā jayema yadi vā no jayeyuḥ| yāneva hatvā na jijīviṣāma ste'vasthitāḥ pramukhe dhārtarāṣṭrāḥ||2.6||

7. Verse 7

   कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः पृच्छामि त्वां धर्मसंमूढचेताः। यच्छ्रेयः स्यान्निश्चितं ब्रूहि तन्मे शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम्।।2.7।।

   kārpaṇyadoṣopahatasvabhāvaḥ pṛcchāmi tvāṃ dharmasaṃmūḍhacetāḥ| yacchreyaḥ syānniścitaṃ brūhi tanme śiṣyaste'haṃ śādhi māṃ tvāṃ prapannam||2.7||

8. Verse 8

   न हि प्रपश्यामि ममापनुद्या द्यच्छोकमुच्छोषणमिन्द्रियाणाम्। अवाप्य भूमावसपत्नमृद्धम् राज्यं सुराणामपि चाधिपत्यम्।।2.8।।

   na hi prapaśyāmi mamāpanudyā dyacchokamucchoṣaṇamindriyāṇām| avāpya bhūmāvasapatnamṛddham rājyaṃ surāṇāmapi cādhipatyam||2.8||

9. Verse 9

   सञ्जय उवाच एवमुक्त्वा हृषीकेशं गुडाकेशः परन्तप। न योत्स्य इति गोविन्दमुक्त्वा तूष्णीं बभूव ह।।2.9।।

   sañjaya uvāca evamuktvā hṛṣīkeśaṃ guḍākeśaḥ parantapa| na yotsya iti govindamuktvā tūṣṇīṃ babhūva ha||2.9||

10. Verse 10

    तमुवाच हृषीकेशः प्रहसन्निव भारत। सेनयोरुभयोर्मध्ये विषीदन्तमिदं वचः।।2.10।।

    tamuvāca hṛṣīkeśaḥ prahasanniva bhārata| senayorubhayormadhye viṣīdantamidaṃ vacaḥ||2.10||

11. Verse 11

    श्री भगवानुवाच अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे। गतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति पण्डिताः।।2.11।।

    śrī bhagavānuvāca aśocyānanvaśocastvaṃ prajñāvādāṃśca bhāṣase| gatāsūnagatāsūṃśca nānuśocanti paṇḍitāḥ||2.11||

12. Verse 12

    न त्वेवाहं जातु नासं न त्वं नेमे जनाधिपाः। न चैव न भविष्यामः सर्वे वयमतः परम्।।2.12।।

    na tvevāhaṃ jātu nāsaṃ na tvaṃ neme janādhipāḥ| na caiva na bhaviṣyāmaḥ sarve vayamataḥ param||2.12||

13. Verse 13

    देहिनोऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनं जरा। तथा देहान्तरप्राप्तिर्धीरस्तत्र न मुह्यति।।2.13।।

    dehino'sminyathā dehe kaumāraṃ yauvanaṃ jarā| tathā dehāntaraprāptirdhīrastatra na muhyati||2.13||

14. Verse 14

    मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः। आगमापायिनोऽनित्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत।।2.14।।

    mātrāsparśāstu kaunteya śītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ| āgamāpāyino'nityāstāṃstitikṣasva bhārata||2.14||

15. Verse 15

    यं हि न व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ। समदुःखसुखं धीरं सोऽमृतत्वाय कल्पते।।2.15।।

    yaṃ hi na vyathayantyete puruṣaṃ puruṣarṣabha| samaduḥkhasukhaṃ dhīraṃ so'mṛtatvāya kalpate||2.15||

16. Verse 16

    नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः। उभयोरपि दृष्टोऽन्तस्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभिः।।2.16।।

    nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ| ubhayorapi dṛṣṭo'ntastvanayostattvadarśibhiḥ||2.16||

17. Verse 17

    अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम्। विनाशमव्ययस्यास्य न कश्चित् कर्तुमर्हति।।2.17।।

    avināśi tu tadviddhi yena sarvamidaṃ tatam| vināśamavyayasyāsya na kaścit kartumarhati||2.17||

18. Verse 18

    अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ताः शरीरिणः। अनाशिनोऽप्रमेयस्य तस्माद्युध्यस्व भारत।।2.18।।

    antavanta ime dehā nityasyoktāḥ śarīriṇaḥ| anāśino'prameyasya tasmādyudhyasva bhārata||2.18||

19. Verse 19

    य एनं वेत्ति हन्तारं यश्चैनं मन्यते हतम्। उभौ तौ न विजानीतो नायं हन्ति न हन्यते।।2.19।।

    ya enaṃ vetti hantāraṃ yaścainaṃ manyate hatam| ubhau tau na vijānīto nāyaṃ hanti na hanyate||2.19||

20. Verse 20

    न जायते म्रियते वा कदाचि न्नायं भूत्वा भविता वा न भूयः। अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो न हन्यते हन्यमाने शरीरे।।2.20।।

    na jāyate mriyate vā kadāci nnāyaṃ bhūtvā bhavitā vā na bhūyaḥ| ajo nityaḥ śāśvato'yaṃ purāṇo na hanyate hanyamāne śarīre||2.20||

21. Verse 21

    वेदाविनाशिनं नित्यं य एनमजमव्ययम्। कथं स पुरुषः पार्थ कं घातयति हन्ति कम्।।2.21।।

    vedāvināśinaṃ nityaṃ ya enamajamavyayam| kathaṃ sa puruṣaḥ pārtha kaṃ ghātayati hanti kam||2.21||

22. Verse 22

    वासांसि जीर्णानि यथा विहाय नवानि गृह्णाति नरोऽपराणि। तथा शरीराणि विहाय जीर्णा न्यन्यानि संयाति नवानि देही।।2.22।।

    vāsāṃsi jīrṇāni yathā vihāya navāni gṛhṇāti naro'parāṇi| tathā śarīrāṇi vihāya jīrṇā nyanyāni saṃyāti navāni dehī||2.22||

23. Verse 23

    नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः। न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः।।2.23।।

    nainaṃ chindanti śastrāṇi nainaṃ dahati pāvakaḥ| na cainaṃ kledayantyāpo na śoṣayati mārutaḥ||2.23||

24. Verse 24

    अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयमक्लेद्योऽशोष्य एव च। नित्यः सर्वगतः स्थाणुरचलोऽयं सनातनः।।2.24।।

    acchedyo'yamadāhyo'yamakledyo'śoṣya eva ca| nityaḥ sarvagataḥ sthāṇuracalo'yaṃ sanātanaḥ||2.24||

25. Verse 25

    अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयमविकार्योऽयमुच्यते। तस्मादेवं विदित्वैनं नानुशोचितुमर्हसि।।2.25।।

    avyakto'yamacintyo'yamavikāryo'yamucyate| tasmādevaṃ viditvainaṃ nānuśocitumarhasi||2.25||

26. Verse 26

    अथ चैनं नित्यजातं नित्यं वा मन्यसे मृतम्। तथापि त्वं महाबाहो नैवं शोचितुमर्हसि।।2.26।।

    atha cainaṃ nityajātaṃ nityaṃ vā manyase mṛtam| tathāpi tvaṃ mahābāho naivaṃ śocitumarhasi||2.26||

27. Verse 27

    जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च। तस्मादपरिहार्येऽर्थे न त्वं शोचितुमर्हसि।।2.27।।

    jātasya hi dhruvo mṛtyurdhruvaṃ janma mṛtasya ca| tasmādaparihārye'rthe na tvaṃ śocitumarhasi||2.27||

28. Verse 28

    अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत। अव्यक्तनिधनान्येव तत्र का परिदेवना।।2.28।।

    avyaktādīni bhūtāni vyaktamadhyāni bhārata| avyaktanidhanānyeva tatra kā paridevanā||2.28||

29. Verse 29

    आश्चर्यवत्पश्यति कश्चिदेन माश्चर्यवद्वदति तथैव चान्यः। आश्चर्यवच्चैनमन्यः शृणोति श्रुत्वाप्येनं वेद न चैव कश्चित्।।2.29।।

    āścaryavatpaśyati kaścidena māścaryavadvadati tathaiva cānyaḥ| āścaryavaccainamanyaḥ śṛṇoti śrutvāpyenaṃ veda na caiva kaścit||2.29||

30. Verse 30

    देही नित्यमवध्योऽयं देहे सर्वस्य भारत। तस्मात्सर्वाणि भूतानि न त्वं शोचितुमर्हसि।।2.30।।

    dehī nityamavadhyo'yaṃ dehe sarvasya bhārata| tasmātsarvāṇi bhūtāni na tvaṃ śocitumarhasi||2.30||

31. Verse 31

    स्वधर्ममपि चावेक्ष्य न विकम्पितुमर्हसि। धर्म्याद्धि युद्धाछ्रेयोऽन्यत्क्षत्रियस्य न विद्यते।।2.31।।

    svadharmamapi cāvekṣya na vikampitumarhasi| dharmyāddhi yuddhāchreyo'nyatkṣatriyasya na vidyate||2.31||

32. Verse 32

    यदृच्छया चोपपन्नं स्वर्गद्वारमपावृतम्। सुखिनः क्षत्रियाः पार्थ लभन्ते युद्धमीदृशम्।।2.32।।

    yadṛcchayā copapannaṃ svargadvāramapāvṛtam| sukhinaḥ kṣatriyāḥ pārtha labhante yuddhamīdṛśam||2.32||

33. Verse 33

    अथ चैत्त्वमिमं धर्म्यं संग्रामं न करिष्यसि। ततः स्वधर्मं कीर्तिं च हित्वा पापमवाप्स्यसि।।2.33।।

    atha caittvamimaṃ dharmyaṃ saṃgrāmaṃ na kariṣyasi| tataḥ svadharmaṃ kīrtiṃ ca hitvā pāpamavāpsyasi||2.33||

34. Verse 34

    अकीर्तिं चापि भूतानि कथयिष्यन्ति तेऽव्ययाम्। संभावितस्य चाकीर्तिर्मरणादतिरिच्यते।।2.34।।

    akīrtiṃ cāpi bhūtāni kathayiṣyanti te'vyayām| saṃbhāvitasya cākīrtirmaraṇādatiricyate||2.34||

35. Verse 35

    भयाद्रणादुपरतं मंस्यन्ते त्वां महारथाः। येषां च त्वं बहुमतो भूत्वा यास्यसि लाघवम्।।2.35।।

    bhayādraṇāduparataṃ maṃsyante tvāṃ mahārathāḥ| yeṣāṃ ca tvaṃ bahumato bhūtvā yāsyasi lāghavam||2.35||

36. Verse 36

    अवाच्यवादांश्च बहून् वदिष्यन्ति तवाहिताः। निन्दन्तस्तव सामर्थ्यं ततो दुःखतरं नु किम्।।2.36।।

    avācyavādāṃśca bahūn vadiṣyanti tavāhitāḥ| nindantastava sāmarthyaṃ tato duḥkhataraṃ nu kim||2.36||

37. Verse 37

    हतो वा प्राप्स्यसि स्वर्गं जित्वा वा भोक्ष्यसे महीम्। तस्मादुत्तिष्ठ कौन्तेय युद्धाय कृतनिश्चयः।।2.37।।

    hato vā prāpsyasi svargaṃ jitvā vā bhokṣyase mahīm| tasmāduttiṣṭha kaunteya yuddhāya kṛtaniścayaḥ||2.37||

38. Verse 38

    सुखदुःखे समे कृत्वा लाभालाभौ जयाजयौ। ततो युद्धाय युज्यस्व नैवं पापमवाप्स्यसि।।2.38।।

    sukhaduḥkhe same kṛtvā lābhālābhau jayājayau| tato yuddhāya yujyasva naivaṃ pāpamavāpsyasi||2.38||

39. Verse 39

    एषा तेऽभिहिता सांख्ये बुद्धिर्योगे त्विमां शृणु। बुद्ध्यायुक्तो यया पार्थ कर्मबन्धं प्रहास्यसि।।2.39।।

    eṣā te'bhihitā sāṃkhye buddhiryoge tvimāṃ śṛṇu| buddhyāyukto yayā pārtha karmabandhaṃ prahāsyasi||2.39||

40. Verse 40

    नेहाभिक्रमनाशोऽस्ति प्रत्यवायो न विद्यते। स्वल्पमप्यस्य धर्मस्य त्रायते महतो भयात्।।2.40।।

    nehābhikramanāśo'sti pratyavāyo na vidyate| svalpamapyasya dharmasya trāyate mahato bhayāt||2.40||

41. Verse 41

    व्यवसायात्मिका बुद्धिरेकेह कुरुनन्दन। बहुशाखा ह्यनन्ताश्च बुद्धयोऽव्यवसायिनाम्।।2.41।।

    vyavasāyātmikā buddhirekeha kurunandana| bahuśākhā hyanantāśca buddhayo'vyavasāyinām||2.41||

42. Verse 42

    यामिमां पुष्पितां वाचं प्रवदन्त्यविपश्चितः। वेदवादरताः पार्थ नान्यदस्तीति वादिनः।।2.42।।

    yāmimāṃ puṣpitāṃ vācaṃ pravadantyavipaścitaḥ| vedavādaratāḥ pārtha nānyadastīti vādinaḥ||2.42||

43. Verse 43

    कामात्मानः स्वर्गपरा जन्मकर्मफलप्रदाम्। क्रियाविशेषबहुलां भोगैश्वर्यगतिं प्रति।।2.43।।

    kāmātmānaḥ svargaparā janmakarmaphalapradām| kriyāviśeṣabahulāṃ bhogaiśvaryagatiṃ prati||2.43||

44. Verse 44

    भोगैश्वर्यप्रसक्तानां तयापहृतचेतसाम्। व्यवसायात्मिका बुद्धिः समाधौ न विधीयते।।2.44।।

    bhogaiśvaryaprasaktānāṃ tayāpahṛtacetasām| vyavasāyātmikā buddhiḥ samādhau na vidhīyate||2.44||

45. Verse 45

    त्रैगुण्यविषया वेदा निस्त्रैगुण्यो भवार्जुन। निर्द्वन्द्वो नित्यसत्त्वस्थो निर्योगक्षेम आत्मवान्।।2.45।।

    traiguṇyaviṣayā vedā nistraiguṇyo bhavārjuna| nirdvandvo nityasattvastho niryogakṣema ātmavān||2.45||

46. Verse 46

    यावानर्थ उदपाने सर्वतः संप्लुतोदके। तावान्सर्वेषु वेदेषु ब्राह्मणस्य विजानतः।।2.46।।

    yāvānartha udapāne sarvataḥ saṃplutodake| tāvānsarveṣu vedeṣu brāhmaṇasya vijānataḥ||2.46||

47. Verse 47

    कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन। मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि।।2.47।।

    karmaṇyevādhikāraste mā phaleṣu kadācana| mā karmaphalaheturbhūrmā te saṅgo'stvakarmaṇi||2.47||

48. Verse 48

    योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनञ्जय। सिद्ध्यसिद्ध्योः समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते।।2.48।।

    yogasthaḥ kuru karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā dhanañjaya| siddhyasiddhyoḥ samo bhūtvā samatvaṃ yoga ucyate||2.48||

49. Verse 49

    दूरेण ह्यवरं कर्म बुद्धियोगाद्धनञ्जय। बुद्धौ शरणमन्विच्छ कृपणाः फलहेतवः।।2.49।।

    dūreṇa hyavaraṃ karma buddhiyogāddhanañjaya| buddhau śaraṇamanviccha kṛpaṇāḥ phalahetavaḥ||2.49||

50. Verse 50

    बुद्धियुक्तो जहातीह उभे सुकृतदुष्कृते। तस्माद्योगाय युज्यस्व योगः कर्मसु कौशलम्।।2.50।।

    buddhiyukto jahātīha ubhe sukṛtaduṣkṛte| tasmādyogāya yujyasva yogaḥ karmasu kauśalam||2.50||

51. Verse 51

    कर्मजं बुद्धियुक्ता हि फलं त्यक्त्वा मनीषिणः। जन्मबन्धविनिर्मुक्ताः पदं गच्छन्त्यनामयम्।।2.51।।

    karmajaṃ buddhiyuktā hi phalaṃ tyaktvā manīṣiṇaḥ| janmabandhavinirmuktāḥ padaṃ gacchantyanāmayam||2.51||

52. Verse 52

    यदा ते मोहकलिलं बुद्धिर्व्यतितरिष्यति। तदा गन्तासि निर्वेदं श्रोतव्यस्य श्रुतस्य च।।2.52।।

    yadā te mohakalilaṃ buddhirvyatitariṣyati| tadā gantāsi nirvedaṃ śrotavyasya śrutasya ca||2.52||

53. Verse 53

    श्रुतिविप्रतिपन्ना ते यदा स्थास्यति निश्चला। समाधावचला बुद्धिस्तदा योगमवाप्स्यसि।।2.53।।

    śrutivipratipannā te yadā sthāsyati niścalā| samādhāvacalā buddhistadā yogamavāpsyasi||2.53||

54. Verse 54

    अर्जुन उवाच स्थितप्रज्ञस्य का भाषा समाधिस्थस्य केशव। स्थितधीः किं प्रभाषेत किमासीत व्रजेत किम्।।2.54।।

    arjuna uvāca sthitaprajñasya kā bhāṣā samādhisthasya keśava| sthitadhīḥ kiṃ prabhāṣeta kimāsīta vrajeta kim||2.54||

55. Verse 55

    श्री भगवानुवाच प्रजहाति यदा कामान् सर्वान् पार्थ मनोगतान्। आत्मन्येवात्मना तुष्टः स्थितप्रज्ञस्तदोच्यते।।2.55।।

    śrī bhagavānuvāca prajahāti yadā kāmān sarvān pārtha manogatān| ātmanyevātmanā tuṣṭaḥ sthitaprajñastadocyate||2.55||

56. Verse 56

    दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः। वीतरागभयक्रोधः स्थितधीर्मुनिरुच्यते।।2.56।।

    duḥkheṣvanudvignamanāḥ sukheṣu vigataspṛhaḥ| vītarāgabhayakrodhaḥ sthitadhīrmunirucyate||2.56||

57. Verse 57

    यः सर्वत्रानभिस्नेहस्तत्तत्प्राप्य शुभाशुभम्। नाभिनन्दति न द्वेष्टि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता।।2.57।।

    yaḥ sarvatrānabhisnehastattatprāpya śubhāśubham| nābhinandati na dveṣṭi tasya prajñā pratiṣṭhitā||2.57||

58. Verse 58

    यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः। इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता।।2.58।।

    yadā saṃharate cāyaṃ kūrmo'ṅgānīva sarvaśaḥ| indriyāṇīndriyārthebhyastasya prajñā pratiṣṭhitā||2.58||

59. Verse 59

    विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः। रसवर्जं रसोऽप्यस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते।।2.59।।

    viṣayā vinivartante nirāhārasya dehinaḥ| rasavarjaṃ raso'pyasya paraṃ dṛṣṭvā nivartate||2.59||

60. Verse 60

    यततो ह्यपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः। इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनः।।2.60।।

    yatato hyapi kaunteya puruṣasya vipaścitaḥ| indriyāṇi pramāthīni haranti prasabhaṃ manaḥ||2.60||

61. Verse 61

    तानि सर्वाणि संयम्य युक्त आसीत मत्परः। वशे हि यस्येन्द्रियाणि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता।।2.61।।

    tāni sarvāṇi saṃyamya yukta āsīta matparaḥ| vaśe hi yasyendriyāṇi tasya prajñā pratiṣṭhitā||2.61||

62. Verse 62

    ध्यायतो विषयान्पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते। सङ्गात् संजायते कामः कामात्क्रोधोऽभिजायते।।2.62।।

    dhyāyato viṣayānpuṃsaḥ saṅgasteṣūpajāyate| saṅgāt saṃjāyate kāmaḥ kāmātkrodho'bhijāyate||2.62||

63. Verse 63

    क्रोधाद्भवति संमोहः संमोहात्स्मृतिविभ्रमः। स्मृतिभ्रंशाद् बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रणश्यति।।2.63।।

    krodhādbhavati saṃmohaḥ saṃmohātsmṛtivibhramaḥ| smṛtibhraṃśād buddhināśo buddhināśātpraṇaśyati||2.63||

64. Verse 64

    रागद्वेषवियुक्तैस्तु विषयानिन्द्रियैश्चरन्। आत्मवश्यैर्विधेयात्मा प्रसादमधिगच्छति।।2.64।।

    rāgadveṣaviyuktaistu viṣayānindriyaiścaran| ātmavaśyairvidheyātmā prasādamadhigacchati||2.64||

65. Verse 65

    प्रसादे सर्वदुःखानां हानिरस्योपजायते। प्रसन्नचेतसो ह्याशु बुद्धिः पर्यवतिष्ठते।।2.65।।

    prasāde sarvaduḥkhānāṃ hānirasyopajāyate| prasannacetaso hyāśu buddhiḥ paryavatiṣṭhate||2.65||

66. Verse 66

    नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य न चायुक्तस्य भावना। न चाभावयतः शान्तिरशान्तस्य कुतः सुखम्।।2.66।।

    nāsti buddhirayuktasya na cāyuktasya bhāvanā| na cābhāvayataḥ śāntiraśāntasya kutaḥ sukham||2.66||

67. Verse 67

    इन्द्रियाणां हि चरतां यन्मनोऽनुविधीयते। तदस्य हरति प्रज्ञां वायुर्नावमिवाम्भसि।।2.67।।

    indriyāṇāṃ hi caratāṃ yanmano'nuvidhīyate| tadasya harati prajñāṃ vāyurnāvamivāmbhasi||2.67||

68. Verse 68

    तस्माद्यस्य महाबाहो निगृहीतानि सर्वशः। इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता।।2.68।।

    tasmādyasya mahābāho nigṛhītāni sarvaśaḥ| indriyāṇīndriyārthebhyastasya prajñā pratiṣṭhitā||2.68||

69. Verse 69

    या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्ति संयमी। यस्यां जाग्रति भूतानि सा निशा पश्यतो मुनेः।।2.69।।

    yā niśā sarvabhūtānāṃ tasyāṃ jāgarti saṃyamī| yasyāṃ jāgrati bhūtāni sā niśā paśyato muneḥ||2.69||

70. Verse 70

    आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं समुद्रमापः प्रविशन्ति यद्वत्। तद्वत्कामा यं प्रविशन्ति सर्वे स शान्तिमाप्नोति न कामकामी।।2.70।।

    āpūryamāṇamacalapratiṣṭhaṃ samudramāpaḥ praviśanti yadvat| tadvatkāmā yaṃ praviśanti sarve sa śāntimāpnoti na kāmakāmī||2.70||

71. Verse 71

    विहाय कामान्यः सर्वान्पुमांश्चरति निःस्पृहः। निर्ममो निरहंकारः स शांतिमधिगच्छति।।2.71।।

    vihāya kāmānyaḥ sarvānpumāṃścarati niḥspṛhaḥ| nirmamo nirahaṃkāraḥ sa śāṃtimadhigacchati||2.71||

72. Verse 72

    एषा ब्राह्मी स्थितिः पार्थ नैनां प्राप्य विमुह्यति। स्थित्वाऽस्यामन्तकालेऽपि ब्रह्मनिर्वाणमृच्छति।।2.72।।

    eṣā brāhmī sthitiḥ pārtha naināṃ prāpya vimuhyati| sthitvā'syāmantakāle'pi brahmanirvāṇamṛcchati||2.72||