अक्षरब्रह्मयोग

Verses

1. Verse 1

   अर्जुन उवाच किं तद्ब्रह्म किमध्यात्मं किं कर्म पुरुषोत्तम। अधिभूतं च किं प्रोक्तमधिदैवं किमुच्यते।।8.1।।

   arjuna uvāca kiṃ tadbrahma kimadhyātmaṃ kiṃ karma puruṣottama| adhibhūtaṃ ca kiṃ proktamadhidaivaṃ kimucyate||8.1||

2. Verse 2

   अधियज्ञः कथं कोऽत्र देहेऽस्मिन्मधुसूदन। प्रयाणकाले च कथं ज्ञेयोऽसि नियतात्मभिः।।8.2।।

   adhiyajñaḥ kathaṃ ko'tra dehe'sminmadhusūdana| prayāṇakāle ca kathaṃ jñeyo'si niyatātmabhiḥ||8.2||

3. Verse 3

   श्री भगवानुवाच अक्षरं ब्रह्म परमं स्वभावोऽध्यात्ममुच्यते। भूतभावोद्भवकरो विसर्गः कर्मसंज्ञितः।।8.3।।

   śrī bhagavānuvāca akṣaraṃ brahma paramaṃ svabhāvo'dhyātmamucyate| bhūtabhāvodbhavakaro visargaḥ karmasaṃjñitaḥ||8.3||

4. Verse 4

   अधिभूतं क्षरो भावः पुरुषश्चाधिदैवतम्। अधियज्ञोऽहमेवात्र देहे देहभृतां वर।।8.4।।

   adhibhūtaṃ kṣaro bhāvaḥ puruṣaścādhidaivatam| adhiyajño'hamevātra dehe dehabhṛtāṃ vara||8.4||

5. Verse 5

   अन्तकाले च मामेव स्मरन्मुक्त्वा कलेवरम्। यः प्रयाति स मद्भावं याति नास्त्यत्र संशयः।।8.5।।

   antakāle ca māmeva smaranmuktvā kalevaram| yaḥ prayāti sa madbhāvaṃ yāti nāstyatra saṃśayaḥ||8.5||

6. Verse 6

   यं यं वापि स्मरन्भावं त्यजत्यन्ते कलेवरम्। तं तमेवैति कौन्तेय सदा तद्भावभावितः।।8.6।।

   yaṃ yaṃ vāpi smaranbhāvaṃ tyajatyante kalevaram| taṃ tamevaiti kaunteya sadā tadbhāvabhāvitaḥ||8.6||

7. Verse 7

   तस्मात्सर्वेषु कालेषु मामनुस्मर युध्य च। मय्यर्पितमनोबुद्धिर्मामेवैष्यस्यसंशयम्।।8.7।।

   tasmātsarveṣu kāleṣu māmanusmara yudhya ca| mayyarpitamanobuddhirmāmevaiṣyasyasaṃśayam||8.7||

8. Verse 8

   अभ्यासयोगयुक्तेन चेतसा नान्यगामिना। परमं पुरुषं दिव्यं याति पार्थानुचिन्तयन्।।8.8।।

   abhyāsayogayuktena cetasā nānyagāminā| paramaṃ puruṣaṃ divyaṃ yāti pārthānucintayan||8.8||

9. Verse 9

   कविं पुराणमनुशासितार मणोरणीयांसमनुस्मरेद्यः। सर्वस्य धातारमचिन्त्यरूप मादित्यवर्णं तमसः परस्तात्।।8.9।।

   kaviṃ purāṇamanuśāsitāra maṇoraṇīyāṃsamanusmaredyaḥ| sarvasya dhātāramacintyarūpa mādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt||8.9||

10. Verse 10

    प्रयाणकाले मनसाऽचलेन भक्त्या युक्तो योगबलेन चैव। भ्रुवोर्मध्ये प्राणमावेश्य सम्यक् स तं परं पुरुषमुपैति दिव्यम्।।8.10।।

    prayāṇakāle manasā'calena bhaktyā yukto yogabalena caiva| bhruvormadhye prāṇamāveśya samyak sa taṃ paraṃ puruṣamupaiti divyam||8.10||

11. Verse 11

    यदक्षरं वेदविदो वदन्ति विशन्ति यद्यतयो वीतरागाः। यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति तत्ते पदं संग्रहेण प्रवक्ष्ये।।8.11।।

    yadakṣaraṃ vedavido vadanti viśanti yadyatayo vītarāgāḥ| yadicchanto brahmacaryaṃ caranti tatte padaṃ saṃgraheṇa pravakṣye||8.11||

12. Verse 12

    सर्वद्वाराणि संयम्य मनो हृदि निरुध्य च। मूर्ध्न्याधायात्मनः प्राणमास्थितो योगधारणाम्।।8.12।।

    sarvadvārāṇi saṃyamya mano hṛdi nirudhya ca| mūrdhnyādhāyātmanaḥ prāṇamāsthito yogadhāraṇām||8.12||

13. Verse 13

    ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म व्याहरन्मामनुस्मरन्। यः प्रयाति त्यजन्देहं स याति परमां गतिम्।।8.13।।

    omityekākṣaraṃ brahma vyāharanmāmanusmaran| yaḥ prayāti tyajandehaṃ sa yāti paramāṃ gatim||8.13||

14. Verse 14

    अनन्यचेताः सततं यो मां स्मरति नित्यशः। तस्याहं सुलभः पार्थ नित्ययुक्तस्य योगिनः।।8.14।।

    ananyacetāḥ satataṃ yo māṃ smarati nityaśaḥ| tasyāhaṃ sulabhaḥ pārtha nityayuktasya yoginaḥ||8.14||

15. Verse 15

    मामुपेत्य पुनर्जन्म दुःखालयमशाश्वतम्। नाप्नुवन्ति महात्मानः संसिद्धिं परमां गताः।।8.15।।

    māmupetya punarjanma duḥkhālayamaśāśvatam| nāpnuvanti mahātmānaḥ saṃsiddhiṃ paramāṃ gatāḥ||8.15||

16. Verse 16

    आब्रह्मभुवनाल्लोकाः पुनरावर्तिनोऽर्जुन। मामुपेत्य तु कौन्तेय पुनर्जन्म न विद्यते।।8.16।।

    ābrahmabhuvanāllokāḥ punarāvartino'rjuna| māmupetya tu kaunteya punarjanma na vidyate||8.16||

17. Verse 17

    सहस्रयुगपर्यन्तमहर्यद्ब्रह्मणो विदुः। रात्रिं युगसहस्रान्तां तेऽहोरात्रविदो जनाः।।8.17।।

    sahasrayugaparyantamaharyadbrahmaṇo viduḥ| rātriṃ yugasahasrāntāṃ te'horātravido janāḥ||8.17||

18. Verse 18

    अव्यक्ताद्व्यक्तयः सर्वाः प्रभवन्त्यहरागमे। रात्र्यागमे प्रलीयन्ते तत्रैवाव्यक्तसंज्ञके।।8.18।।

    avyaktādvyaktayaḥ sarvāḥ prabhavantyaharāgame| rātryāgame pralīyante tatraivāvyaktasaṃjñake||8.18||

19. Verse 19

    भूतग्रामः स एवायं भूत्वा भूत्वा प्रलीयते। रात्र्यागमेऽवशः पार्थ प्रभवत्यहरागमे।।8.19।।

    bhūtagrāmaḥ sa evāyaṃ bhūtvā bhūtvā pralīyate| rātryāgame'vaśaḥ pārtha prabhavatyaharāgame||8.19||

20. Verse 20

    परस्तस्मात्तु भावोऽन्योऽव्यक्तोऽव्यक्तात्सनातनः। यः स सर्वेषु भूतेषु नश्यत्सु न विनश्यति।।8.20।।

    parastasmāttu bhāvo'nyo'vyakto'vyaktātsanātanaḥ| yaḥ sa sarveṣu bhūteṣu naśyatsu na vinaśyati||8.20||

21. Verse 21

    अव्यक्तोऽक्षर इत्युक्तस्तमाहुः परमां गतिम्। यं प्राप्य न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम।।8.21।।

    avyakto'kṣara ityuktastamāhuḥ paramāṃ gatim| yaṃ prāpya na nivartante taddhāma paramaṃ mama||8.21||

22. Verse 22

    पुरुषः स परः पार्थ भक्त्या लभ्यस्त्वनन्यया। यस्यान्तःस्थानि भूतानि येन सर्वमिदं ततम्।।8.22।।

    puruṣaḥ sa paraḥ pārtha bhaktyā labhyastvananyayā| yasyāntaḥsthāni bhūtāni yena sarvamidaṃ tatam||8.22||

23. Verse 23

    यत्र काले त्वनावृत्तिमावृत्तिं चैव योगिनः। प्रयाता यान्ति तं कालं वक्ष्यामि भरतर्षभ।।8.23।।

    yatra kāle tvanāvṛttimāvṛttiṃ caiva yoginaḥ| prayātā yānti taṃ kālaṃ vakṣyāmi bharatarṣabha||8.23||

24. Verse 24

    अग्निर्ज्योतिरहः शुक्लः षण्मासा उत्तरायणम्। तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः।।8.24।।

    agnirjyotirahaḥ śuklaḥ ṣaṇmāsā uttarāyaṇam| tatra prayātā gacchanti brahma brahmavido janāḥ||8.24||

25. Verse 25

    धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः षण्मासा दक्षिणायनम्। तत्र चान्द्रमसं ज्योतिर्योगी प्राप्य निवर्तते।।8.25।।

    dhūmo rātristathā kṛṣṇaḥ ṣaṇmāsā dakṣiṇāyanam| tatra cāndramasaṃ jyotiryogī prāpya nivartate||8.25||

26. Verse 26

    शुक्लकृष्णे गती ह्येते जगतः शाश्वते मते। एकया यात्यनावृत्तिमन्ययाऽऽवर्तते पुनः।।8.26।।

    śuklakṛṣṇe gatī hyete jagataḥ śāśvate mate| ekayā yātyanāvṛttimanyayā''vartate punaḥ||8.26||

27. Verse 27

    नैते सृती पार्थ जानन्योगी मुह्यति कश्चन। तस्मात्सर्वेषु कालेषु योगयुक्तो भवार्जुन।।8.27।।

    naite sṛtī pārtha jānanyogī muhyati kaścana| tasmātsarveṣu kāleṣu yogayukto bhavārjuna||8.27||

28. Verse 28

    वेदेषु यज्ञेषु तपःसु चैव दानेषु यत्पुण्यफलं प्रदिष्टम्। अत्येति तत्सर्वमिदं विदित्वा योगी परं स्थानमुपैति चाद्यम्।।8.28।।

    vedeṣu yajñeṣu tapaḥsu caiva dāneṣu yatpuṇyaphalaṃ pradiṣṭam| atyeti tatsarvamidaṃ viditvā yogī paraṃ sthānamupaiti cādyam||8.28||