Chapter 4
शीक्षावल्ली · चतुर्थोऽनुवाकः
Shikshavalli · Anuvaka 4
Verses
Verse 1
यश्छन्दसामृषभो विश्वरूपः । छन्दोभ्योऽध्यमृतात्सम्बभूव । स मेन्द्रो मेधया स्पृणोतु । अमृतस्य देव धारणो भूयासम् । शरीरं मे विचर्षणम् । जिह्वा मे मधुमत्तमा । कर्णाभ्यां भूरिविश्रुवम् । ब्रह्मणः कोशोऽसि मेधया पिहितः । श्रुतं मे गोपाय । आवहन्ती वितन्वाना ॥ १॥
yaśchandasāmṛṣabho viśvarūpaḥ | chandobhyo'dhyamṛtātsambabhūva | sa mendro medhayā spṛṇotu | amṛtasya deva dhāraṇo bhūyāsam | śarīraṃ me vicarṣaṇam | jihvā me madhumattamā | karṇābhyāṃ bhūriviśruvam | brahmaṇaḥ kośo'si medhayā pihitaḥ | śrutaṃ me gopāya | āvahantī vitanvānā || 1||
Meaning
May that Indra, who is the bull of the Vedic hymns (chandas), of all forms, who sprang from the immortal (hymns), strengthen me with intelligence (medha). O God, may I become a bearer of immortality. May my body be capable, my tongue most sweet; may I hear abundantly with my ears. You are the sheath of Brahman, veiled by intelligence; guard for me what I have heard.
जो इन्द्र छन्दों (वेदमन्त्रों) का ऋषभ (श्रेष्ठ), विश्वरूप है, और अमृत (मन्त्रों) से प्रकट हुआ है, वह मुझे मेधा (बुद्धि) से सम्पन्न करे। हे देव, मैं अमृत का धारक होऊँ। मेरा शरीर समर्थ हो, जिह्वा अत्यन्त मधुर हो; मैं कानों से बहुत सुनूँ। तू ब्रह्म का कोश है, मेधा से ढका हुआ; मेरे सुने हुए (ज्ञान) की रक्षा कर।
Verse 2
कुर्वाणाऽचीरमात्मनः । वासांसि मम गावश्च । अन्नपाने च सर्वदा । ततो मे श्रियमावह । लोमशां पशुभिः सह स्वाहा । आमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । विमाऽऽयन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । प्रमाऽऽयन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । दमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा । शमायन्तु ब्रह्मचारिणः स्वाहा ॥ २॥
kurvāṇā'cīramātmanaḥ | vāsāṃsi mama gāvaśca | annapāne ca sarvadā | tato me śriyamāvaha | lomaśāṃ paśubhiḥ saha svāhā | āmāyantu brahmacāriṇaḥ svāhā | vimā''yantu brahmacāriṇaḥ svāhā | pramā''yantu brahmacāriṇaḥ svāhā | damāyantu brahmacāriṇaḥ svāhā | śamāyantu brahmacāriṇaḥ svāhā || 2||
Meaning
(O Prosperity, Shri,) bringing and spreading wealth, providing for me without delay garments, cattle, food and drink always — bring me prosperity rich in cattle, with wool — svaha! May students (brahmacharins) come to me — svaha! May students come to me from every side — svaha! May students come to me restrained — svaha! May students come to me self-controlled — svaha! May students come to me at peace — svaha!
(हे श्री,) धन को लाती और फैलाती हुई, मेरे लिए शीघ्र ही वस्त्र, गाय, अन्न-पान सर्वदा प्रदान करती हुई; मुझे पशुओं सहित ऊर्णावती (समृद्ध) श्री प्रदान कर — स्वाहा! ब्रह्मचारी मेरे पास आएँ — स्वाहा! ब्रह्मचारी सब ओर से आएँ — स्वाहा! ब्रह्मचारी संयमपूर्वक आएँ — स्वाहा! ब्रह्मचारी आत्मसंयमी होकर आएँ — स्वाहा! ब्रह्मचारी शान्तचित्त होकर आएँ — स्वाहा!
Verse 3
यशो जनेऽसानि स्वाहा । श्रेयान् वस्यसोऽसानि स्वाहा । तं त्वा भग प्रविशानि स्वाहा । स मा भग प्रविश स्वाहा । तस्मिन् सहस्रशाखे । निभगाऽहं त्वयि मृजे स्वाहा । यथाऽऽपः प्रवताऽऽयन्ति । यथा मासा अहर्जरम् । एवं मां ब्रह्मचारिणः । धातरायन्तु सर्वतः स्वाहा । प्रतिवेशोऽसि प्रमाभाहि प्रमापद्यस्व ॥ ३॥
yaśo jane'sāni svāhā | śreyān vasyaso'sāni svāhā | taṃ tvā bhaga praviśāni svāhā | sa mā bhaga praviśa svāhā | tasmin sahasraśākhe | nibhagā'haṃ tvayi mṛje svāhā | yathā''paḥ pravatā''yanti | yathā māsā aharjaram | evaṃ māṃ brahmacāriṇaḥ | dhātarāyantu sarvataḥ svāhā | prativeśo'si pramābhāhi pramāpadyasva || 3||
Meaning
May I become famous among men — svaha! May I become more prosperous than the wealthiest — svaha! O Lord (bhaga), may I enter into You — svaha! May You, O Lord, enter into me — svaha! In You of a thousand branches, O Lord, I cleanse myself — svaha! As waters flow downward, as the months pass into the year, so, O Ordainer, may students come to me from every quarter — svaha! You are a refuge; shine for me, come to me.
मैं जनों में यशस्वी होऊँ — स्वाहा! मैं धनियों से भी श्रेष्ठ (समृद्ध) होऊँ — स्वाहा! हे भग (भगवन्), मैं तुझमें प्रवेश करूँ — स्वाहा! हे भग, तू मुझमें प्रवेश कर — स्वाहा! हे सहस्रशाख भगवन्, मैं तुझमें अपने को शुद्ध करता हूँ — स्वाहा! जैसे जल नीचे की ओर बहता है, जैसे महीने वर्ष में मिल जाते हैं, वैसे ही हे विधाता, ब्रह्मचारी सब ओर से मेरे पास आएँ — स्वाहा! तू आश्रय है; मेरे लिए प्रकाशित हो, मुझे प्राप्त हो।
